Wchodząca w życie 20. lutego, ustawa antylichwiarska, może przynieść więcej szkód, niż pożytku. Eksperci rynków finansowych uważają, że ustawodawca, mimowolnie, utrudnił mniej zarabiającej części społeczeństwa dostęp do kredytów.
Prawdą jest, że pożyczki potanieją, ale żeby je dostać trzeba będzie więcej zarabiać. To pierwszy efekt nowego prawa. Podrożeją również przelewy i opłaty za prowadzenie kont. Zgodnie z założeniami ustawy, maksymalne odsetki od kredytu mogą wynieść czterokrotność stopy lombardowej, ustalanej przez Radę Polityki Pieniężnej.
Po wtorkowej obniżce stóp maksymalna wysokość odsetek wyniesie 23 proc. Wysokość prowizji bankowych nie będzie mogła więc przekroczyć 5 proc. A banki muszą się zastosować do nowych przepisów.

Jakie to przyniesie skutki?
- Z pewnością banki podniosą wymagania dotyczące oceny ryzyka kredytowego - mówi Jerzy Bańka ze Związku Banków Polskich. - Wiele osób o niskich dochodach może nie dostać pożyczki.
Według Bańki, straty poniesione na oprocentowaniu banki będą chciały zrekompensować sobie wyższymi prowizjami za prowadzenie rachunków bankowych czy dokonywane przelewy. Z nowych przepisów skorzystają z pewnością właściciele kart kredytowych.
- Znacząco spadną oprocentowania plastikowych pieniędzy - uważa Andrzej Ostenauer, doradca finansowy.
Do wejścia nowych przepisów szykują się też firmy pożyczkowe, w których oprocentowanie sięgało do tej pory nawet kilkuset procent. - Nową ofertę zaprezentujemy w połowie lutego. Na pewno jednak baczniej zaczniemy przyglądać się zdolności kredytowej naszych klientów.- zapowiada Provident, u którego zaciągnęło kredyt prawie milion Polaków. W grę może wchodzić np. udokumentowanie regularnych dochodów.
Eksperci finansowi nie mają wątpliwości, że nowa ustawa nie ochroni najmniej zamożnych przed lichwą. - Nie dostaną kredytu w banku, to pójdą do szarej strefy - twierdzi Andrzej Ostenauer. - Zobaczymy, czy ustawa się sprawdza i prawdopodobnie zaproponujemy zmiany - zapowiada Jerzy Bańka. Według tego ostatniego, maksymalny pułap odsetek powinna przede wszystkim regulować konkurencja między bankami, a nie ustawowe ustalenia.

Sprzeczna z konstytucją?
Podczas ubiegłotygodniowej konferencji prasowej, Bańka powiedział, że ustawa antylichwiarska, może być sprzeczna z konstytucją.
- Są podstawy do zaskarżenie do Trybunału Konstytucyjnego - powiedział Bańka. - Może to zrobić prezydent przed podpisaniem ustawy, albo przedsiębiorstwa, których ustawa dotyczy, którzy mogą wystąpić ze skargą konstytucyjną.
Bańka zwrócił uwagę, że ustawa po wejściu w życie obejmie nie tylko kredyty i pożyczki, ale także np. obligacje, jak również pożyczki między przedsiębiorstwami oraz kredyty kupieckie. Również w stosunkach prywatnych - np. w pożyczkach - te normy będą stosowane - podkreślił Bańka. Jego zdaniem, wprowadzanie takich ograniczeń nie jest uzasadnione ochroną ważnego interesu publicznego i spowoduje zaburzenia w sektorze finansowym.
Prezes ZBP Krzysztof Pietraszkiewicz powiedział, że regulacje ustawy można określić jako wprowadzenie urzędowej ceny pieniądza. Jego zdaniem, negatywne skutki wejścia w życie ustawy będą widoczne coraz mocniej, szczególnie kiedy sytuacja gospodarcza będzie się stabilizować i będą spadać stopy procentowe. Wyraził nadzieję, że przed podjęciem decyzji prezydent zapozna się z analizami.
Pietraszkiewicz podkreślił, że zdaniem projektodawców ustawa miała nie dotyczyć banków, jednak nowe regulacje objęłyby cały obrót gospodarczy. Oznacza to, że zmiany dotkną również sektora bankowego.
W poniedziałek szef społecznego zespołu doradców ekonomicznych prezydenta prof. Witold Orłowski powiedział, że jego zdaniem ustawa ograniczająca wysokość odsetek od kredytów nie rozwiązuje problemów, a powoduje więcej szkód niż pożytku. Orłowski dodał, że jeśli prezydent poprosi o opinię, powie mu o swoim zdaniu na temat ustawy.

Więcej szkód, niż pożytku
- Ustawa ograniczająca wysokość odsetek od kredytów nie rozwiązuje problemów, a powoduje więcej szkód niż pożytku - powiedział szef społecznego zespołu doradców ekonomicznych prezydenta prof. Witold Orłowski. – Rozumiem problem i ideę stojącą za ustawą, ale to nie jest ani metoda, ani właściwe rozwiązanie. Od ochrony konsumenta przed pułapką zadłużenia jest to, co się nazywa bankructwem konsumenckim, a nie narzucanie maksymalnych odsetek. Jeśli prezydent poprosi o opinię, powiem, co myślę o tej ustawie - dodał Orłowski.
Projektodawcy ustawy (SLD i PiS) argumentowali, że ma ona chronić kredytobiorców przed popadaniem w pułapkę nadmiernego zadłużenia. Powoływali się m.in. na interwencje Rzecznika Praw Obywatelskich.
Wystąpinie do prezydenta o niepodpisywanie ustawy przygotowuje Konferencja Przedsiębiorstw Finansowych (KPF) - poinformował dyrektor generalny KPF Andrzej Roter.
- Wierzymy, że prezydent podejmie decyzję w oparciu o rzetelne argumenty i będzie to decyzja odważna, niepopulistyczna i niepolityczna - powiedział Roter.
Kilka dni temu, prezes NBP Leszek Balcerowicz powiedział w Sejmie, że wśród barier utrudniających dostęp do kredytów jest niestabilność prawa i jego zła egzekucja. Samą ustawę antylichwiarską uznał za szkodliwą.
Stanowisko rządu jeszcze wobec projektu tzw. ustawy antylichwiarskiej było negatywne. W opinii rządu proponowane rozwiązania prawne ingerowałyby w zasady swobody obrotu gospodarczego. Rząd wskazywał też na liczne zastrzeżenia zgłaszane przez NBP, resort finansów oraz Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
Przedstawiony w kwietniu ub. roku, raport Instytutu Badań nad Gospodarką Rynkową wskazywał, że wejście w życie ustawy antylichwiarskiej może doprowadzić do rozwoju rynku nielegalnych kredytów. Zdaniem IBnGR, gdyby banki i firmy pożyczkowe nie mogły udzielać wyżej oprocentowanych kredytów, osoby mniej zamożne musiałyby szukać finansowania na czarnym rynku. Raport podkreślał, że polski rynek rósł intensywnie w ostatnich 2- 3 latach m.in. dlatego, że banki rozwinęły systemy oceny ryzyka. Pozwalają one na udzielanie kredytów także osobom z mniejszą zdolnością kredytową. Banki za wyższe ryzyko pobierają zazwyczaj wyższe odsetki.