Rozmowa z dr inż. Stanisławem Kowalewskim, dyrektorem ds. nauki i techniki bezpieczeństwa, szefem Zespołu Bezpieczeństwa Maszyn firmy ELOKON Polska sp. z o.o.

- Panie dyrektorze, czym zajmuje się firma Elokon i od jak dawna jest obecna na rynku?
Stanisław Kowalewski: Na rynku jesteśmy obecni od 14. lat. Początkowo firma prowadziła działalność pod nazwą OPTOKON Sp. z o.o., jednak w ubiegłym roku, kiedy nawiązaliśmy ściślejszą współpracę z ELOKON Sicherheitstechnik GmbH, zmieniliśmy nazwę na Elokon Polska sp. z o.o.
Obie firmy: niemiecka ELOKON i polska ELOKON Polska specjalizują się w nowoczesnych technikach BHP dla przemysłu, szczególnie w technikach wykorzystujących elektronikę i optoelektronikę, a także techniki laserowe. Dzięki wzajemnemu powiązaniu tych firm udaje się w sposób oczywisty przenosić pozytywne doświadczenia z przemysłu niemieckiego na grunt polski. Z drugiej strony ułatwia to eksport polskich wyrobów na rynek niemiecki i dalej do innych krajów Europy zachodniej.

- Jaką wagę mają systemy bezpieczeństwa w firmach, szczególnie tych, które wykorzystują maszyny i urządzenia mechaniczne?
SK: Prawdę mówiąc to jedno z najważniejszych zagadnień, z jakimi stykają się pracodawcy. Jeżeli wyjść od wypadków przy pracy, bo ich ograniczaniu poświęcona jest głównie nasza działalność, to należy zdać sobie sprawę z tego, że aż 80 procent wypadków zawodowych, przy pracy, ma bezpośredni związek z obsługą maszyn i urządzeń mechanicznych.
To pociąga za sobą olbrzymią skalę strat zarówno wśród firm polskich, jak i tych z Unii Europejskiej. Dlatego dyrektywy europejskie, są tak bardzo nakierowane z jednej strony na budowę nowych, bezpiecznych maszyn – zgodnie z tzw. dyrektywą maszynową, a z drugiej strony na obsługę starych maszyn, zgodnie z tzw. dyrektywą narzędziową. I właściwie takie powazne ograniczenia zarówno w budowie, jak i później w handlu maszynami, są spowodowane tylko i wyłącznie przepisami bezpieczeństwa.

- Od 14. lat zajmujecie się tematem bezpieczeństwa. Z Waszych dotychczasowych doświadczeń, czy te 80 proc wypadków przy pracy, jest spowodowane tym, że maszyny nie były wyposażone w odpowiednie systemy bezpieczeństwa, czy też może obsługa maszyn pozostawiała wiele do życzenia?
SK: Jedno i drugie.

- Czyli bezpieczeństwo na stanowisku pracy nie zależy wyłącznie od zabezpieczeń maszyny czy urządzenia?
SK: Oczywiście. Bezpieczeństwo na każdym stanowisku pracy zależy przede wszystkim od odpowiedniego przeszkolenia załogi w zakresie BHP, bezpiecznych metod pracy i organizacji pracy. Sama maszyna, choć jest bardzo ważnym, ale tylko elementem środowiska pracy. Cała reszta czynników również wpływa na bezpieczeństwo.

- Czy Elokon Polska jest w stanie kompleksowo zarówno przeszkolić pracowników, jak i wyposażyć maszyny i urządzenia danej firmy we wszystkie, niezbędne elementy zapewniające odpowiedni poziom bezpieczeństwa pracy?
SK: Tak. To właśnie jest kwintesencja naszej działalności.

- Jak długo (oczywiście orientacyjnie) trwa takie kompleksowe przygotowanie firmy czy może jednego stanowiska pracy w danej firmie, aby spełnione były zapisy dyrektyw dotyczących bezpieczeństwa?
SK: Wszystko zależy od wielkości firmy, liczby stanowisk pracy, tego w jakie maszyny jest wyposażona dana firma. Ogromny wpływ na czas dostosowania firmy do odpowiednich warunków bezpieczeństwa ma również stan zużycia maszyn i urządzeń. Trzeba najpierw dokonać pełnej inwentaryzacji, przeprowadzić audyty, określić zakres prac, wykonać projekty. Potem należy wdrożyć odpowiednio dobrany system zabezpieczeń. To wszystko zajmuje czas. Prościej byłoby mówić o jednym, uogólnionym stanowisku pracy związanym z maszynami czy urządzeniami mechanicznymi. Dlatego myślę, że jednemu, uśrednionemu stanowisku pracy należy poświęcić co najmniej stu godzin pracy.

- Przez 14. lat działalności, zdobyliście pewna wiedzę na temat bezpieczeństwa w polskich firmach. Proszę mi powiedzieć jaki jest faktyczny poziom bezpieczeństwa w naszych firmach?
SK: To, co jest zadowalające, to to, że bezpieczeństwo w naszych firmach jest na porównywalnym poziomie do tego, jakie występuje w innych firmach unijnych. Sądzę, że bezpieczeństwo na stanowiskach pracy mamy porównywalne do firm francuskich czy większości firm niemieckich. Problemy związane z bezpieczeństwem pracy nie dotyczą w takim stopniu czołowych, wielkich firm, tylko właśnie średnich i małych przedsiębiorstw, których jest najwięcej i które użytkują maszyny i urządzenia wyeksploatowane, bo na nowe, drogie maszyny nie stać ich. Proszę pamiętać, że najczęściej do małych i średnich firm trafiają maszyny i urządzenia w poważnym stopniu już zużyte w dużych firmach przemysłowych. Co prawda mamy dostęp do środków pomocowych z Unii Europejskiej, dzięki którym niewielkie przedsiębiorstwa mogą sfinansować modernizację swojego parku maszynowego, ale w ogromnej większości przypadków, produkcja prowadzona jest na zużytych maszynach poprzemysłowych.

- Jakie jest parcie ze strony konkurencyjnych firm w tej branży?
SK: Jest cała masa firm, bardzo nieodpowiedzialnych, które dokonują jedynie ocen ryzyka i ocen maszyn. Najczęściej sa to firmy niefachowe, które produkują mnóstwo papieru, z którego nic nie wynika. Wykorzystują bowiem fakt, że za stan bezpieczeństwa w zakładzie pracy, zawsze odpowiada pracodawca. Tak mówi kodeks pracy i konstytucja RP. Dzięki temu takie firmy handlują papierkami, nie dokonując rzeczywistych ocen stanu bezpieczeństwa. Natomiast w dziedzinie, którą my się zajmujemy, czyli kompleksową oceną i fizycznym dostosowaniem stanowisk pracy do warunków bezpiecznych, konkurencję mamy niewielką. To co rzuca się w oczy to olbrzymia niechęć i brak wsparcia państwa Polskiego dla firm, które chciałyby się zając poprawą bezpieczeństwa na stanowiskach pracy.

- Czy można zaryzykować domniemanie, że na rzecz zysku, firmy (a przynajmniej niektóre z nich), skłonne są ryzykować bezpieczeństwo swoich pracowników?
SK: Zapewne takie rzeczy mają miejsce, ale pozostanie to w sferze domniemania. W każdym razie dzięki temu, co zostanie wyprodukowane w danym zakładzie pracy, firma może przeżyć, zapłacic pensje pracownikom i jeszcze coś na tym zarobić. Jedno jest pewne. Jeżeli technika bezpieczeństwa przeszkadza w danym zakładzie pracy, to zabezpieczenia będą obchodzone. Niezależnie czy jest to nadzór, czy obsługa bezpośrednia. Jeżeli przez systemy bezpieczeństwa trzeba ciągle unieruchamiać linie technologiczną, to takie systemy bezpieczeństwa będą obchodzone.

- Z pańskiego dotychczasowego doświadczenia, jak wiele jeszcze zostało do zrobienia w dziedzinie bezpieczeństwa produkcji w polskich firmach?
SK: Prawdę mówiąc jest i będzie zawsze dużo do zrobienia. Przecież nawet najnowsze maszyny zużywają się i jeżeli będą w dalszym ciągu wykorzystywane, muszą być bezpieczne dla obsługujących je ludzi. Praca na tym polu nie ma więc końca. Trzeba ustawicznie zapewniać odpowiednie bezpieczeństwo pracy. Pracodawcy muszą mieć świadomość tego, że suma sumarum inwestycje w systemy bezpieczeństwa są bardziej opłacalne, niż wypłaty odszkodowań. W końcu każdy wypadek przy pracy pociąga za sobą również przestoje, w trakcie których firma nie zarabia. Profilaktyka zawsze była tańsza, niż usuwanie skutków.

- Dziękuję za rozmowę.